Dlaczego właśnie październik?
Październik na całym świecie jest miesiącem walki z rakiem piersi, a jego symbolem jest różowa wstążka. Akcja ma przypominać o rzeczy prostej: rak piersi to najczęściej diagnozowany nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce – według NFZ co roku dowiaduje się o nim około 20 tysięcy Polek. Im wcześniej zostanie wykryty, tym prostsze leczenie i tym lepsze rokowania. Dlatego tak ważne są dwa nawyki: regularne samobadanie piersi i mammografia w zalecanym wieku.
Samobadanie piersi krok po kroku
Samobadanie nie zastąpi badań obrazowych, ale pomaga poznać własne piersi – a dzięki temu szybciej zauważyć, że coś się zmieniło. Zajmuje 5–10 minut.
Kiedy? Raz w miesiącu, najlepiej kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi są najmniej obrzmiałe i tkliwe. Jeśli nie miesiączkujesz (np. po menopauzie), wybierz stały dzień miesiąca – na przykład pierwszy – i trzymaj się go.
- Obejrzyj piersi przed lustrem. Stań z opuszczonymi rękami, potem unieś je nad głowę, a na koniec oprzyj dłonie na biodrach i napnij mięśnie klatki piersiowej. Zwróć uwagę na kształt, wielkość i symetrię piersi oraz na wygląd skóry i brodawek.
- Zbadaj piersi na stojąco. Najwygodniej pod prysznicem, na namydlonej skórze. Unieś jedną rękę za głowę, a opuszkami trzech środkowych palców drugiej ręki badaj pierś małymi, okrężnymi ruchami – najpierw lekko, potem mocniej. Przesuwaj palce systematycznie, tak by objąć całą pierś: od obojczyka do linii pod biustem i od mostka aż do pachy.
- Powtórz badanie na leżąco. Połóż się, podłóż małą poduszkę lub zwinięty ręcznik pod łopatkę po stronie badanej piersi i włóż rękę pod głowę. W tej pozycji tkanka piersi rozkłada się równomiernie i łatwiej wyczuć zgrubienia.
- Sprawdź pachy i okolice obojczyków. Tam znajdują się węzły chłonne – szukaj powiększonych, twardych lub bolesnych grudek.
- Obejrzyj brodawki. Delikatnie uciśnij każdą z nich i sprawdź, czy nie pojawia się wydzielina.
Co powinno skłonić do wizyty u lekarza?
Zgłoś się do lekarza rodzinnego lub ginekologa, jeśli zauważysz:
- guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą, którego wcześniej nie było,
- zmianę wielkości lub kształtu piersi, nową asymetrię,
- wciągnięcie brodawki lub skóry – „dołeczek” widoczny np. przy unoszeniu rąk,
- zaczerwienienie, ocieplenie lub pogrubienie skóry przypominające skórkę pomarańczy,
- wydzielinę z brodawki – zwłaszcza krwistą lub pojawiającą się tylko po jednej stronie,
- owrzodzenie, łuszczenie lub swędzenie brodawki, które nie mija,
- uporczywy ból w jednym miejscu piersi, niezwiązany z cyklem.
Bez paniki: zdecydowana większość wyczuwalnych zmian okazuje się łagodna – to np. torbiele albo gruczolakowłókniaki. Każda nowa zmiana wymaga jednak sprawdzenia, a nie czekania, aż „sama przejdzie”. Jeśli lekarz podejrzewa nowotwór, może wystawić kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego (kartę DiLO), która przyspiesza dalszą diagnostykę.
Bezpłatna mammografia – kto, kiedy i jak?
Mammografia to badanie rentgenowskie piersi, które pozwala wykryć zmiany zbyt małe, by dało się je wyczuć palcami. W ramach programu profilaktyki raka piersi finansowanego przez NFZ bezpłatną mammografię mogą wykonać kobiety w wieku od 45 do 74 lat, raz na dwa lata. Co 12 miesięcy badanie w programie mogą wykonywać kobiety w trakcie hormonoterapii uzupełniającej po leczeniu raka piersi oraz te, które zakończyły 5-letnią kontrolę po leczeniu. Kobiety z potwierdzonym dziedzicznym ryzykiem zachorowania, np. z mutacją genów BRCA1 lub BRCA2, są objęte specjalistyczną opieką – tam sposób i częstotliwość badań ustala się indywidualnie.
- Skierowanie nie jest potrzebne – wystarczy umówić się w placówce, która ma umowę z NFZ, albo skorzystać z mammobusu.
- Gdzie szukać terminu? Informacje o programie i placówkach znajdziesz na pacjent.gov.pl i w Internetowym Koncie Pacjenta. Pomoże też bezpłatna infolinia NFZ: 800 190 590.
- Co zabrać? Dokument tożsamości oraz wyniki i zdjęcia (płytę) z poprzednich badań – radiolog porówna obrazy.
- Jak się przygotować? Jeśli miesiączkujesz, najlepiej zaplanuj badanie w pierwszej połowie cyklu. W dniu badania nie używaj dezodorantu, pudru ani balsamu na piersi i pod pachami – mogą zaburzyć obraz.
Samo badanie trwa kilka minut. Ucisk piersi bywa nieprzyjemny, ale jest krótki i potrzebny, by obraz był wyraźny. Dawka promieniowania jest niska.
A co z kobietami przed 45. rokiem życia?
U młodszych kobiet tkanka piersi jest zwykle gęstsza, dlatego częściej wykonuje się USG piersi. Zleca je lekarz – warto zapytać o nie podczas kontrolnej wizyty u ginekologa, który powinien też zbadać piersi palpacyjnie. Jeśli w Twojej rodzinie rak piersi lub jajnika wystąpił u bliskich krewnych (zwłaszcza w młodym wieku), porozmawiaj z lekarzem o konsultacji w poradni genetycznej. Osoby z grupy wysokiego ryzyka są objęte częstszymi i wcześniej rozpoczynanymi badaniami.
Na co masz wpływ na co dzień?
Na część czynników ryzyka – wiek, geny, wczesną pierwszą miesiączkę czy późną menopauzę – nie mamy wpływu. Na inne owszem. Ryzyko obniżają:
- regularna aktywność fizyczna – nawet szybki spacer przez większość dni tygodnia,
- utrzymywanie prawidłowej masy ciała, szczególnie po menopauzie,
- ograniczenie alkoholu – każda dawka ma znaczenie,
- niepalenie,
- karmienie piersią, jeśli jest taka możliwość.
Jeśli przyjmujesz hormonalną terapię zastępczą, regularnie omawiaj z lekarzem jej korzyści i ryzyko.
Różowy Październik zacznij od siebie
Ustaw w telefonie comiesięczne przypomnienie o samobadaniu, sprawdź, kiedy przysługuje Ci mammografia, i przypomnij o niej mamie, siostrze czy przyjaciółce. Więcej o tym, jakie badania warto robić regularnie, przeczytasz w artykule Profilaktyka zdrowotna – inwestycja w Twoją przyszłość.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Komentarze