Hashimoto u kobiet – objawy, badania i leczenie bez mitów

Czym jest choroba Hashimoto?

Choroba Hashimoto to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Układ odpornościowy zaczyna wytwarzać przeciwciała skierowane przeciwko własnej tarczycy – najczęściej przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty-TG). Toczący się latami stan zapalny stopniowo uszkadza gruczoł, który z czasem przestaje produkować wystarczającą ilość hormonów. Tak rozwija się niedoczynność tarczycy.

Hashimoto to najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy w krajach takich jak Polska, gdzie sól jest jodowana. Kobiety chorują na nią wielokrotnie częściej niż mężczyźni. Choroba może ujawnić się w każdym wieku, ale często daje o sobie znać między 30. a 50. rokiem życia, po porodzie albo w okresie okołomenopauzalnym. Częściej występuje też u osób, których bliscy chorują na Hashimoto lub inne choroby autoimmunologiczne.

Objawy, które łatwo zrzucić na zmęczenie

Na początku choroba często nie daje żadnych objawów. Gdy rozwija się niedoczynność, mogą pojawić się:

przewlekłe zmęczenie, senność i spadek energii,
uczucie zimna i marznięcie, nawet gdy innym jest ciepło,
przyrost masy ciała mimo niezmienionej diety,
sucha, szorstka skóra, wypadanie włosów i łamliwe paznokcie,
zaparcia,
obrzęki, zwłaszcza twarzy i powiek,
problemy z koncentracją i pamięcią, uczucie spowolnienia,
obniżony nastrój,
zaburzenia miesiączkowania i trudności z zajściem w ciążę,
podwyższony cholesterol w badaniach krwi.

Objawy narastają powoli i nie są charakterystyczne wyłącznie dla tarczycy, dlatego wiele kobiet przez długi czas tłumaczy je stresem, brakiem snu czy jesienną aurą. Jeśli kilka z nich utrzymuje się tygodniami, warto zbadać tarczycę.

Jakie badania zrobić?

TSH – podstawowe badanie oceniające pracę tarczycy. Podwyższone TSH sugeruje niedoczynność. Skierowanie wystawi lekarz rodzinny.
fT4 – stężenie wolnej tyroksyny; razem z TSH pozwala ocenić czynność tarczycy i odróżnić niedoczynność jawną od subklinicznej. Oznaczanie fT3 w diagnostyce niedoczynności zwykle nie jest konieczne.
Przeciwciała anty-TPO i anty-TG – ich podwyższony poziom wskazuje na autoimmunologiczne podłoże choroby.
USG tarczycy – nie zawsze jest konieczne do rozpoznania Hashimoto. Lekarz może je zlecić m.in. przy powiększeniu tarczycy, podejrzeniu guzków lub gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena gruczołu. W Hashimoto obraz w USG często wykazuje charakterystyczne zmiany.

Krew na TSH najlepiej oddać rano. Jeśli przyjmujesz suplementy z biotyną (często obecną w preparatach na włosy i paznokcie), powiedz o tym lekarzowi i odstaw je na kilka dni przed badaniem – biotyna może zafałszować wyniki. Normy zależą od laboratorium, a wyniki zawsze powinien zinterpretować lekarz. Więcej o diagnostyce przeczytasz w artykule Tarczyca pod lupą. Jakie badania mogą poprawić twoje samopoczucie?

Jak leczy się Hashimoto?

Samej choroby autoimmunologicznej nie da się dziś wyleczyć, ale niedoczynność tarczycy leczy się skutecznie i prosto. Podstawą jest lewotyroksyna – syntetyczny odpowiednik hormonu T4, który uzupełnia to, czego tarczyca nie jest w stanie wyprodukować. Dawkę dobiera lekarz, a jej skuteczność ocenia na podstawie TSH, zwykle 6–8 tygodni po rozpoczęciu leczenia lub zmianie dawki. U większości osób leczenie trwa całe życie.

Jeśli przeciwciała są podwyższone, ale TSH i hormony mieszczą się w normie, lekarz często zaleca jedynie regularne kontrole. Nie każda osoba z Hashimoto od razu wymaga leków.

Jak przyjmować lek, żeby działał?

Bierz go codziennie o tej samej porze, najlepiej rano na czczo, popijając wodą.
Śniadanie i kawę zjedz dopiero po 30–60 minutach.
Zachowaj kilkugodzinny odstęp od preparatów wapnia, żelaza i magnezu oraz od niektórych leków na zgagę – mogą osłabiać wchłanianie hormonu.
Nie zmieniaj dawki ani preparatu na własną rękę – nawet zamiana na lek z tą samą substancją może wymagać kontroli TSH.
Jeśli rano trudno Ci o regularność, zapytaj lekarza o przyjmowanie leku wieczorem, kilka godzin po ostatnim posiłku.

Hashimoto a ciąża

Jeśli chorujesz na Hashimoto i planujesz dziecko, powiedz o tym lekarzowi jeszcze przed zajściem w ciążę – dobrze wyrównane TSH ułatwia poczęcie i zmniejsza ryzyko powikłań. Jeśli z powodu niedoczynności tarczycy już przyjmujesz lewotyroksynę, w ciąży zapotrzebowanie na lek zwykle wzrasta. Po pozytywnym teście ciążowym jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, aby ustalić dawkę i termin kontroli TSH. Nieleczona niedoczynność zwiększa m.in. ryzyko poronienia i może wpływać na rozwój dziecka. Po porodzie warto ponownie skontrolować tarczycę, bo u części kobiet rozwija się poporodowe zapalenie tarczycy.

Dieta i suplementy – fakty i mity

Dieta bezglutenowa dla każdego? Nie ma dowodów, że pomaga wszystkim chorym na Hashimoto. Jest konieczna u osób z celiakią – a ta występuje u nich częściej niż w populacji ogólnej, więc przy dolegliwościach jelitowych warto ją wykluczyć badaniami.
Selen – niektóre badania wskazują, że może obniżać poziom przeciwciał, ale nie udowodniono, by zatrzymywał chorobę. Jego nadmiar szkodzi, dlatego suplementację warto omówić z lekarzem. Dobrym źródłem selenu są m.in. ryby, jaja i orzechy brazylijskie. Te ostatnie zawierają go bardzo dużo, a jego ilość w pojedynczym orzechu mocno się waha, dlatego nie należy jeść ich w dużych ilościach ani traktować jako precyzyjnie dawkowanego suplementu.
Jod – w Polsce sól jest jodowana, a nadmiar jodu może nasilać proces autoimmunologiczny. Nie suplementuj go na własną rękę; wyjątkiem jest ciąża i karmienie piersią, gdy o dawce decyduje lekarz.
Witamina D – jej niedobory są w Polsce powszechne, zwłaszcza jesienią i zimą. Warto skontrolować jej poziom i suplementować ją zgodnie z zaleceniami.
„Suplementy na tarczycę” – część z nich zawiera jod, wyciągi z alg czy ashwagandhę, które mogą wpływać na pracę tarczycy i wyniki badań. Zanim po nie sięgniesz, zapytaj lekarza.
Hashimoto a odchudzanie – nieleczona niedoczynność utrudnia utratę wagi, ale gdy TSH jest wyrównane, metabolizm w dużej mierze wraca do normy, a waga reaguje na dietę i ruch podobnie jak u innych osób. O tym, co jeszcze może spowalniać chudnięcie, przeczytasz w tekście Wolny metabolizm. Dlaczego nie mogę schudnąć?

Codzienność z Hashimoto

Dobrze leczona choroba Hashimoto pozwala żyć normalnie: pracować, uprawiać sport, zajść w ciążę i urodzić zdrowe dziecko. Pamiętaj o regularnych kontrolach TSH – po ustabilizowaniu dawki zwykle co 6–12 miesięcy lub zgodnie z zaleceniem lekarza. Dbaj o sen, ruch i różnorodną dietę. Nowe lub nasilające się objawy zgłaszaj lekarzowi: kołatanie serca, nerwowość i bezsenność mogą świadczyć o zbyt dużej dawce leku, a powrót zmęczenia i marznięcia – o zbyt małej.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.