Urlop macierzyński i rodzicielski 2026

Urlop macierzyński – 20 tygodni na start

Urlop macierzyński przysługuje pracownicy w wymiarze:

20 tygodni – przy urodzeniu jednego dziecka,
31 tygodni – przy bliźniętach,
33, 35 lub 37 tygodni – przy trojaczkach, czworaczkach oraz pięciorgu i więcej dzieciach.

Do 6 tygodni urlopu można wykorzystać jeszcze przed przewidywaną datą porodu. Po porodzie mama musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni, a pozostałą część może przekazać tacie dziecka. Za cały okres urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy – albo 81,5%, jeśli wybierzesz wariant opisany niżej.

Urlop uzupełniający dla rodziców wcześniaków i hospitalizowanych noworodków

Od 19 marca 2025 roku rodzice dzieci urodzonych przedwcześnie lub wymagających pobytu w szpitalu po porodzie mogą skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Przysługuje on bezpośrednio po podstawowym urlopie macierzyńskim, a jego długość zależy od czasu hospitalizacji dziecka – tydzień urlopu za każdy tydzień pobytu w szpitalu (niepełny tydzień zaokrągla się w górę):

do 15 tygodni – gdy dziecko urodziło się przed 28. tygodniem ciąży lub ważyło nie więcej niż 1000 g,
do 8 tygodni – gdy urodziło się w 28.–37. tygodniu ciąży z masą powyżej 1000 g, a także gdy dziecko urodzone po 37. tygodniu ciąży przebywało w szpitalu co najmniej 2 dni z rzędu, a pobyt zaczął się między 5. a 28. dniem po porodzie.

Za ten czas wypłacany jest zasiłek w wysokości 100% podstawy. Wniosek trzeba złożyć najpóźniej 21 dni przed końcem podstawowego urlopu macierzyńskiego i dołączyć zaświadczenie ze szpitala.

Urlop rodzicielski – 41 tygodni, w tym po 9 dla każdego z rodziców

Po macierzyńskim przychodzi czas na urlop rodzicielski. Przysługuje on obojgu rodzicom łącznie w wymiarze 41 tygodni (43 tygodnie przy ciąży mnogiej). Z tej puli po 9 tygodni jest zarezerwowanych dla każdego z rodziców i nie można ich przekazać drugiej osobie – jeśli np. tata nie wykorzysta swoich 9 tygodni, po prostu przepadną. Oznacza to, że jedno z rodziców może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie (34 przy ciąży mnogiej).

Urlop można wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
Da się go podzielić na maksymalnie 5 części.
Rodzice mogą korzystać z niego w tym samym czasie, ale łączny wymiar się nie zwiększa.
W trakcie urlopu rodzicielskiego można pracować u swojego pracodawcy w wymiarze do połowy etatu.
Wniosek składa się co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.

Ile wynosi zasiłek? 100% i 70% czy 81,5%

Zasiłek za urlop macierzyński i rodzicielski można otrzymać na jeden z dwóch sposobów:

Wariant „schodkowy” – 100% podstawy za 20 tygodni urlopu macierzyńskiego i 70% za urlop rodzicielski.
Wariant „uśredniony” – 81,5% podstawy za cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Żeby go wybrać, mama musi najpóźniej 21 dni po porodzie złożyć wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze. Sam wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego może złożyć później – najpóźniej 21 dni przed jego rozpoczęciem.

Niezależnie od wariantu 9 tygodni zarezerwowanych dla drugiego rodzica jest zawsze płatne w wysokości 70%.

Przykład: przy wynagrodzeniu 6000 zł brutto podstawa zasiłku (pensja pomniejszona o składki społeczne) wynosi ok. 5177 zł. Zasiłek 100% to ok. 5177 zł, 81,5% – ok. 4220 zł, a 70% – ok. 3624 zł miesięcznie (przed potrąceniem zaliczki na podatek). W skali całego okresu oba warianty dają niemal tę samą kwotę – różnią się głównie rozłożeniem pieniędzy w czasie.

Jeśli miesięczna kwota zasiłku po potrąceniu zaliczki na podatek jest niższa od świadczenia rodzicielskiego (1000 zł), płatnik zasiłku – ZUS albo, w firmach zgłaszających do ubezpieczenia chorobowego ponad 20 osób, pracodawca – podwyższa ją do tej kwoty.

Świadczenie rodzicielskie, czyli „kosiniakowe”

Jeśli nie masz prawa do zasiłku macierzyńskiego – bo np. studiujesz, nie pracujesz albo pracujesz na umowie o dzieło – możesz ubiegać się o świadczenie rodzicielskie. Wynosi 1000 zł netto miesięcznie, nie zależy od dochodu i jest wypłacane przez 52 tygodnie przy urodzeniu jednego dziecka (dłużej przy ciąży mnogiej). Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta – najlepiej w ciągu 3 miesięcy od porodu, wtedy świadczenie przysługuje od dnia urodzenia dziecka.

Urlop ojcowski – 2 tygodnie do pierwszych urodzin

Niezależnie od urlopu rodzicielskiego tacie przysługują 2 tygodnie urlopu ojcowskiego. Trzeba go wykorzystać, zanim dziecko skończy 12 miesięcy – jednorazowo albo w dwóch częściach po tydzień. Za ten czas przysługuje zasiłek w wysokości 100% podstawy. Wniosek składa się co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu.

Opieka nad bliskimi – dni, o których łatwo zapomnieć

Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem do 14 lat – 2 dni lub 16 godzin w roku, płatne w 100%. Nie trzeba podawać powodu. Więcej przeczytasz w tekście Dni wolne na dziecko – ile przysługuje i jak je wykorzystać?
Urlop opiekuńczy – 5 dni w roku, bezpłatny, na osobistą opiekę nad członkiem rodziny lub osobą mieszkającą z Tobą, która z poważnych względów medycznych potrzebuje wsparcia. Wniosek składa się najpóźniej dzień wcześniej.
Zwolnienie z powodu siły wyższej – 2 dni lub 16 godzin w roku, płatne w 50%, w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem.
Zasiłek opiekuńczy („L4 na dziecko”) – do 60 dni w roku na opiekę nad chorym dzieckiem do 14 lat albo zdrowym dzieckiem do 8 lat, np. gdy niespodziewanie zamknięto żłobek, przedszkole lub szkołę. Na chore dziecko powyżej 14 lat lub innego chorego członka rodziny przysługuje do 14 dni (łączny limit to 60 dni w roku). Zasiłek wynosi 80% podstawy.

Pierwsze trzy uprawnienia nie przechodzą na kolejny rok – jeśli jeszcze z nich nie korzystałaś, masz na to czas do 31 grudnia.

Ochrona przed zwolnieniem

W czasie ciąży oraz urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę. Wyjątki dotyczą m.in. upadłości lub likwidacji firmy oraz sytuacji, w których dopuszczalne jest rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Umowa na czas określony, która skończyłaby się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, przedłuża się do dnia porodu. Zasada ta ma wyjątki – nie dotyczy m.in. umowy na czas określony zawartej w celu zastępstwa nieobecnego pracownika.

Najważniejsze terminy w pigułce

21 dni od porodu – na wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego w wysokości 81,5% za urlop macierzyński i pełny rodzicielski.
21 dni przed końcem macierzyńskiego – na wniosek o urlop uzupełniający.
21 dni przed rozpoczęciem – na wniosek o urlop rodzicielski lub jego część.
7 dni przed rozpoczęciem – na wniosek o urlop ojcowski.
12 miesięcy życia dziecka – ostateczny termin na urlop ojcowski.
Koniec roku, w którym dziecko kończy 6 lat – ostateczny termin na urlop rodzicielski.
3 miesiące od porodu – na wniosek o świadczenie rodzicielskie, by dostać je od dnia urodzenia dziecka.

Stan prawny: październik 2026 r. Opisane zasady dotyczą osób zatrudnionych na umowę o pracę. Przedsiębiorcy i zleceniobiorcy opłacający składkę chorobową również mają prawo do zasiłku macierzyńskiego – szczegóły warto potwierdzić w ZUS.