Czym jest paraliż senny?
Paraliż senny (inaczej porażenie przysenne) to zjawisko pojawiające się podczas wybudzania lub zasypiania. Polega na niemożności poruszania ciałem przy jednoczesnym zachowaniu świadomości. Czynność większości mięśni jest porażona, jednak funkcje oddechowe i poruszanie gałkami ocznymi najczęściej przebiegają prawidłowo.
Zjawisku mogą towarzyszyć halucynacje oraz uczucie silnego lęku i niepokoju. Czas trwania epizodu paraliżu sennego wynosi przeważnie od kilkunastu sekund do kilku minut. Częstość występowania porażenia przysennego może dotyczyć około 8% populacji.
Mechanizm powstawania paraliżu sennego wciąż nie został dokładnie ustalony. W czasie wystąpienia paraliżu sennego włączona zostaje świadomość, pomimo wciąż obecnego zahamowania motorycznego. Czynniki zakłócające regularne wzorce snu i powodujące fragmentację fazy REM sprzyjają epizodom paraliżu.
Paraliż senny może budzić spore obawy, ale nie zagraża życiu ani zdrowiu.
Jakie są przyczyny paraliżu sennego?
Paraliż senny może sporadycznie pojawiać się u ludzi zdrowych i nazywany jest wtedy izolowanym paraliżem sennym. Jednak zwykle towarzyszy różnym schorzeniom psychicznym i somatycznym. Najczęściej dotyczyło ono pacjentów z:
- narkolepsją (nadmierna senność w ciągu dnia) – nawet u połowy chorych;
- zaburzeniami lękowymi (zaburzenia lękowe uogólnione, lęk napadowy, fobia społeczna);
- zespołem stresu pourazowego;
- depresją;
- schizofrenią;
- chorobą afektywną dwubiegunową.
Do częstszego występowania paraliżu sennego może przyczyniać się także zły stan somatyczny. Wśród czynników ryzyka wymienia się:
- niewłaściwą higienę snu;
- nieregularny i niehigieniczny tryb życia;
- pracę zmianową;
- podróżowanie ze zmianą stref czasu;
- zmęczenie fizyczne i psychiczne;
- złe nawyki żywieniowe;
- spożywanie alkoholu, dużej ilości kofeiny i palenie papierosów;
- przyjmowanie leków tłumiących układ nerwowy, np. leków nasennych;
- niektóre choroby: nadciśnienie tętnicze, zespół niespokojnych nóg, obturacyjny bezdech senny, chorobę Wilsona (zaburzenie metabolizmu miedzi), bóle migrenowe;
- predyspozycje genetyczne.
Objawy paraliżu sennego
Podstawowym objawem porażenia przysennego jest niemożność poruszenia ciałem po wybudzeniu lub rzadziej w trakcie zasypiania. Większość mięśni szkieletowych zostaje porażona, chociaż zwykle nie dotyczy to mięśni poruszających gałkami ocznymi ani przepony. Świadomość jest zachowana, oczy pozostają zwykle zamknięte. Mogą wystąpić trudności z oddychaniem, kołatanie serca, duszność, pocenie się i nudności. Osoby doświadczające paraliżu sennego często usilnie próbują poruszyć się, myśląc, że to spowoduje zniesienie tego stanu. Z relacji pacjentów wynika, że delikatne bodźce zewnętrzne (np. zawołanie po imieniu, dotyk) czasem prowadzą do ustąpienia paraliżu. Doświadczeniu paraliżu sennego na ogół towarzyszą silny lęk i strach, w tym strach przed śmiercią. Czasem mogą występować również halucynacje, które nasilają poczucie lęku.
W zależności od kraju, religii i kultury paraliż senny jest różnie odbierany. Jego występowanie czasem interpretuje się jako działanie mocy nadprzyrodzonych, zjawisko magiczne czy też (szczególnie w USA) jako „porwanie przez kosmitów”.
W przypadku nawracających epizodów paraliżu sennego konieczna może być wizyta u specjalisty: psychiatry lub ewentualnie neurologa.
Komentarze